Standardy Ochrony Małoletnich – wersja pełna

Projekt zasad obowiązujących wszystkie osoby pracujące i współpracujące ze Szpitalem Rehabilitacyjno-Leczniczym dla Dzieci SP ZOZ w Wojnowie, służących ochronie dzieci przed przemocą, zaniedbaniem i innymi formami krzywdzenia.

1. Cel, podstawa i zakres

Naczelną zasadą wszystkich działań Szpitala jest dobro dziecka i jego najlepszy interes. Każde dziecko jest traktowane podmiotowo, z szacunkiem dla jego godności, praw, prywatności, potrzeb rozwojowych, stanu zdrowia, niepełnosprawności, sposobu komunikowania się, pochodzenia, języka, wyznania, tożsamości i sytuacji rodzinnej.

Standardy służą zapobieganiu krzywdzeniu dzieci, wczesnemu rozpoznawaniu zagrożeń, właściwemu reagowaniu i zapewnieniu dziecku ochrony oraz wsparcia. Obowiązują cały personel, niezależnie od stanowiska i podstawy współpracy, a także osoby odbywające praktyki, staże i wolontariat oraz osoby działające na terenie Szpitala na zlecenie podmiotów zewnętrznych.

Podstawę dokumentu stanowią w szczególności art. 21 oraz art. 22b–22c ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich (tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 110, ze zm.), przepisy dotyczące praw pacjenta, przeciwdziałania przemocy domowej, ochrony danych osobowych oraz wykonywania zawodów medycznych.

2. Najważniejsze pojęcia

3. Odpowiedzialność i przygotowanie personelu

Bezpieczne dopuszczenie do pracy z dziećmi

• Przed dopuszczeniem osoby do działalności związanej z leczeniem, rehabilitacją, edukacją, opieką lub innym kontaktem z dziećmi Szpital wykonuje obowiązki weryfikacyjne wynikające z art. 21 ustawy.
• Obejmuje to sprawdzenie wymaganych rejestrów oraz uzyskanie informacji, zaświadczeń i oświadczeń dotyczących niekaralności oraz państw zamieszkania, jeśli mają zastosowanie.
• Dokumenty z weryfikacji przechowuje się w aktach osobowych albo dokumentacji dotyczącej osoby dopuszczonej do działalności.
• W umowach z podmiotami zewnętrznymi należy wymagać przestrzegania standardów oraz wykonania obowiązków weryfikacyjnych wobec osób kierowanych do pracy na terenie Szpitala.

Szkolenie i obowiązki

• Każda osoba z personelu zapoznaje się ze standardami przed rozpoczęciem pracy z dziećmi i potwierdza to podpisanym oświadczeniem.
• Personel otrzymuje szkolenie obejmujące rozpoznawanie oznak krzywdzenia, bezpieczne relacje, przyjmowanie ujawnienia, ścieżki interwencji, dokumentowanie i ochronę poufności.
• Szkolenia są powtarzane po istotnej zmianie standardów oraz okresowo, odpowiednio do potrzeb i ryzyka związanego z danym stanowiskiem.
• Każdy członek personelu ma obowiązek niezwłocznie zareagować na podejrzenie krzywdzenia. Nie musi samodzielnie rozstrzygać, czy doszło do przestępstwa.
• Personel zna dane osoby przyjmującej zgłoszenia i wie, jak zapewnić dziecku natychmiastowe bezpieczeństwo.

4. Bezpieczne relacje personel–dziecko

Komunikacja i podmiotowe traktowanie

• Pracownik przedstawia się dziecku, wyjaśnia swoją rolę oraz zwraca się do niego w preferowany przez nie sposób.
• Informacje o badaniu, zabiegu, rehabilitacji i pobycie przekazuje się językiem dostosowanym do wieku, rozwoju, stanu zdrowia i sposobu komunikowania się dziecka.
• Dziecko ma możliwość zadawania pytań, wyrażania obaw, potrzeb i zdania. Personel sprawdza, czy zostało zrozumiane.
• Należy szanować emocje dziecka, dać mu możliwy czas na oswojenie się z sytuacją i stosować sposoby ograniczające ból, lęk i wstyd.
• Jeżeli dziecko korzysta z komunikacji alternatywnej lub wspomagającej, należy umożliwić mu użycie właściwych narzędzi i zapewnić potrzebne wsparcie.
• Ograniczenia wynikające z niepełnosprawności, choroby lub trudności komunikacyjnych nie mogą prowadzić do pomijania zdania dziecka ani obniżania standardu ochrony.

Badanie, zabiegi, rehabilitacja i kontakt fizyczny

• Kontakt fizyczny z dzieckiem jest dopuszczalny wyłącznie, gdy jest uzasadniony świadczeniem zdrowotnym, rehabilitacją, pielęgnacją, bezpieczeństwem lub potrzebą udzielenia wsparcia.
• Przed dotykiem należy, na ile pozwala sytuacja, wyjaśnić dziecku, co zostanie zrobione, w jakim celu i jak długo to potrwa, oraz uzyskać wymaganą prawem zgodę opiekuna i zgodę lub przyzwolenie dziecka odpowiednie do jego wieku i możliwości.
• Personel obserwuje reakcje dziecka, reaguje na ból i sprzeciw oraz, jeśli jest to medycznie możliwe, robi przerwę lub modyfikuje sposób działania.
• Należy chronić intymność dziecka: ograniczyć obecność osób niepotrzebnych, używać parawanu lub osłony i odsłaniać tylko część ciała niezbędną do badania lub zabiegu.
• Przy badaniu okolic intymnych lub szczególnie wrażliwych należy zapewnić obecność opiekuna albo drugiej osoby z personelu, jeżeli dziecko tego potrzebuje, przepisy na to pozwalają i nie zachodzi stan nagły.
• Przymus bezpośredni może być stosowany wyłącznie na podstawie prawa, przez uprawnione osoby, w niezbędnym zakresie i z wymaganym udokumentowaniem. Nigdy nie jest środkiem wychowawczym ani karą.
• W stanie nagłego zagrożenia życia lub zdrowia personel podejmuje konieczne działania, a następnie, gdy jest to możliwe, wyjaśnia dziecku i opiekunowi ich przebieg.

Prywatność i obecność opiekuna

• Rozmowy o zdrowiu i sytuacji dziecka prowadzi się dyskretnie, bez ujawniania informacji osobom nieuprawnionym.
• Dziecko może poprosić o rozmowę bez obecności opiekuna, jeżeli jest to zgodne z prawem, jego dobrem i zasadami udzielania świadczeń.
• Dziecko ma prawo do obecności opiekuna lub osoby bliskiej na zasadach wynikających z prawa i regulaminu Szpitala, chyba że wymaga tego bezpieczeństwo, dobro dziecka lub sytuacja medyczna.
• Jeżeli opiekun zachowuje się agresywnie, utrudnia pomoc albo może być osobą krzywdzącą, personel kieruje się bezpieczeństwem dziecka i uruchamia właściwą procedurę.

Zachowania bezwzględnie niedozwolone

• stosowanie przemocy fizycznej, psychicznej, seksualnej, kar cielesnych, gróźb, szantażu, upokarzania, zawstydzania, wyśmiewania lub dyskryminacji;
• krzyczenie na dziecko, z wyjątkiem sytuacji, w której stanowczy komunikat jest konieczny dla odwrócenia bezpośredniego zagrożenia;
• nawiązywanie relacji romantycznej lub seksualnej, seksualizowanie dziecka, komentarze o charakterze seksualnym i udostępnianie treści nieodpowiednich;
• dotykanie bez uzasadnienia medycznego, opiekuńczego lub związanego z bezpieczeństwem;
• proponowanie alkoholu, wyrobów tytoniowych, substancji psychoaktywnych lub używanie ich w obecności dziecka niezgodnie z prawem i zasadami Szpitala;
• przyjmowanie pieniędzy lub prezentów, które mogą tworzyć zależność, oraz faworyzowanie dziecka;
• proponowanie dziecku tajemnicy dotyczącej krzywdzenia albo kontaktu z personelem;
• prywatny kontakt z dzieckiem niezwiązany z leczeniem lub opieką, w tym przez prywatny telefon, komunikator i media społecznościowe;
• pozostawanie z dzieckiem w zamkniętym, odizolowanym miejscu bez uzasadnienia i możliwości kontroli, z uwzględnieniem prawa do prywatności podczas świadczeń.

5. Bezpieczne relacje między dziećmi

Dzieci przebywające w Szpitalu mają obowiązek szanować granice, prywatność, zdrowie, rzeczy i godność innych dzieci. Zasady są przedstawiane w sposób zrozumiały i dostosowany do wieku oraz możliwości dzieci.

• Niedozwolone są: bicie, popychanie, szarpanie, grożenie, wyzywanie, wyśmiewanie, wykluczanie, przymuszanie, szantaż, kradzież i niszczenie rzeczy.
• Niedozwolone są zachowania seksualne naruszające granice drugiego dziecka, komentarze seksualne, zmuszanie do kontaktu lub oglądania treści seksualnych.
• Niedozwolone jest fotografowanie, nagrywanie lub publikowanie wizerunku, głosu, wiadomości i informacji o innym dziecku bez odpowiednich zgód.
• Zakazy dotyczą również Internetu, gier, mediów społecznościowych i komunikatorów.
• Personel reaguje na przemoc rówieśniczą, rozdziela dzieci, zapewnia bezpieczeństwo, rozmawia z nimi osobno, informuje właściwe osoby i opiekunów, o ile nie zagraża to dobru dziecka, oraz przygotowuje potrzebne wsparcie.
• Działania wobec dziecka, które skrzywdziło inne dziecko, mają charakter ochronny i wychowawczy, uwzględniają jego wiek, rozwój, stan zdrowia i możliwe wcześniejsze doświadczenia przemocy.

6. Internet, dane i wizerunek

Urządzenia i sieć

• Jeżeli Szpital udostępnia dzieciom sieć Wi-Fi lub urządzenia z dostępem do Internetu, zapewnia zabezpieczenia ograniczające dostęp do treści szkodliwych i złośliwego oprogramowania.
• Dzieci otrzymują prostą informację o bezpiecznym korzystaniu z sieci, prywatności, cyberprzemocy i sposobie zgłoszenia niepokojącej treści lub kontaktu.
• W razie ujawnienia szkodliwej treści personel zabezpiecza dziecko, w miarę możliwości zachowuje dowody bez dalszego rozpowszechniania materiału i zgłasza sprawę wyznaczonej osobie.
• W przypadku podejrzenia przestępstwa lub bezpośredniego zagrożenia uruchamia się procedurę interwencji i zawiadamia właściwe służby.

Ochrona danych i wizerunku

• Dane osobowe i informacje o zdrowiu dziecka przetwarza się wyłącznie zgodnie z prawem, w zakresie niezbędnym do realizacji określonego celu.
• Rejestrowanie wizerunku do celów dokumentacji medycznej, naukowych lub dydaktycznych odbywa się na podstawie właściwych przepisów i wymaganych zgód.
• Fotografowanie i nagrywanie dziecka w celach promocyjnych wymaga uprzedniej zgody osób uprawnionych oraz uwzględnienia zdania dziecka. Odmowa dziecka jest respektowana.
• Nie publikuje się materiałów naruszających godność, intymność lub bezpieczeństwo dziecka ani informacji umożliwiających niepożądane ustalenie jego sytuacji zdrowotnej lub miejsca pobytu.
• Do rejestracji służbowej używa się urządzeń i kanałów zatwierdzonych przez Szpital. Personel nie przechowuje zdjęć ani danych dziecka na prywatnych urządzeniach.

7. Przyjęcie zgłoszenia lub ujawnienia krzywdzenia

Zgłoszenie może złożyć dziecko, opiekun, członek personelu lub inna osoba. Może ono dotyczyć zachowania opiekuna, członka personelu, osoby trzeciej albo innego dziecka.

• Zapewnij spokojne i bezpieczne miejsce rozmowy, o ile sytuacja na to pozwala.
• Wysłuchaj dziecka bez oceniania, naciskania i sugerowania odpowiedzi. Nie prowadź samodzielnego przesłuchania.
• Powiedz, że dobrze zrobiło, mówiąc o sprawie, że mu wierzysz i że krzywdzenie nie jest jego winą.
• Nie obiecuj pełnej tajemnicy. Wyjaśnij, że informację otrzymają tylko osoby potrzebne do zapewnienia bezpieczeństwa i pomocy.
• Ustal, czy istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia. W takim przypadku niezwłocznie zapewnij pomoc medyczną i zadzwoń pod numer 112.
• Zapisz możliwie dokładnie własne obserwacje i spontaniczne słowa dziecka, oddzielając fakty od interpretacji.
• Niezwłocznie przekaż zgłoszenie osobie odpowiedzialnej, a jeśli zgłoszenie jej dotyczy – Dyrektorowi lub organowi nadzorującemu, zgodnie z procedurą zastępczą.

8. Procedury interwencji

Podejrzenie przestępstwa

Osoba wyznaczona przez Dyrektora składa zawiadomienie do właściwej jednostki Policji lub prokuratury. W sytuacji nagłej może to zrobić każda osoba posiadająca informację. Zawiadomienie opisuje znane fakty, dane umożliwiające identyfikację dziecka i podejrzewanej osoby oraz zabezpieczone informacje. Szpital nie uzależnia zawiadomienia od przeprowadzenia własnego postępowania dowodowego.

Zagrożenie dobra dziecka lub niewłaściwa opieka

Gdy dobro dziecka jest zagrożone, w szczególności z powodu zaniedbania, niewłaściwego wykonywania opieki, uzależnień, poważnego konfliktu opiekunów lub braku współpracy zagrażającego zdrowiu, osoba wyznaczona składa do właściwego sądu opiekuńczego wniosek o wgląd w sytuację dziecka lub podejmuje inne działanie przewidziane prawem.

Przemoc domowa

Jeżeli istnieje podejrzenie przemocy domowej, uprawniona osoba z personelu wszczyna procedurę „Niebieskie Karty” zgodnie z obowiązującymi przepisami. W razie potrzeby równolegle zawiadamia Policję, prokuraturę lub sąd opiekuńczy. O planowanych działaniach nie informuje się osoby podejrzewanej o krzywdzenie, jeśli mogłoby to narazić dziecko na niebezpieczeństwo lub utrudnić interwencję.

Podejrzenie krzywdzenia przez członka personelu

• Osoba podejrzewana o krzywdzenie zostaje niezwłocznie odsunięta od kontaktu z dziećmi do czasu wyjaśnienia sprawy, jeżeli wymaga tego bezpieczeństwo dzieci.
• Interwencję prowadzi Dyrektor lub wyznaczona osoba, która nie pozostaje w konflikcie interesów.
• Jeżeli zgłoszenie dotyczy Dyrektora, informację przekazuje się organowi nadzorującemu lub tworzącemu oraz właściwym służbom, zależnie od charakteru zdarzenia.
• Niezależnie od postępowania karnego Szpital podejmuje działania pracownicze, organizacyjne i dyscyplinarne przewidziane prawem i umowami.
• Dziecko i osoba zgłaszająca są chronione przed odwetem, naciskiem i kontaktem z osobą podejrzewaną, który nie jest konieczny.

Krzywdzenie przez inne dziecko

Personel zapewnia bezpieczeństwo wszystkim dzieciom, rozmawia z nimi oddzielnie, ustala podstawowe fakty bez przesłuchiwania, informuje opiekunów, o ile nie zagraża to dobru dziecka, oraz opracowuje odrębne działania wsparcia. Jeżeli zachowanie może stanowić czyn zabroniony lub świadczy o zagrożeniu dobra któregoś z dzieci, zawiadamia się właściwe organy. Nie organizuje się konfrontacji ani mediacji, jeśli mogłaby pogłębić krzywdę lub nierównowagę sił.

9. Plan wsparcia dziecka

Po ujawnieniu krzywdzenia wyznaczona osoba przygotowuje plan wsparcia dostosowany do wieku, zdrowia, niepełnosprawności, sposobu komunikowania się i sytuacji dziecka. Dziecko uczestniczy w jego tworzeniu w zakresie odpowiednim do swoich możliwości.

• działania zapewniające natychmiastowe i dalsze bezpieczeństwo;
• osobę, z którą dziecko może pozostawać w kontakcie i do której może się zwrócić;
• pomoc medyczną, psychologiczną, pedagogiczną, socjalną lub prawną potrzebną dziecku;
• sposób współpracy z niekrzywdzącym opiekunem i, gdy jest to zasadne, szkołą lub innymi instytucjami;
• sposób ograniczenia kontaktu z osobą stwarzającą zagrożenie;
• terminy oceny skuteczności pomocy i osobę odpowiedzialną za monitoring.

Jeżeli opiekun jest podejrzewany o krzywdzenie, plan przygotowuje się z udziałem innego bezpiecznego opiekuna albo właściwej instytucji. Udzielenie wsparcia nie może być uzależnione od wyniku postępowania karnego.

10. Dokumentowanie i poufność

• Każde zgłoszenie i podjęte działanie dokumentuje się w karcie interwencji oraz, jeśli dotyczy świadczeń lub obserwacji klinicznych, w dokumentacji medycznej zgodnie z właściwymi zasadami.
• Szpital prowadzi rejestr interwencji w zabezpieczonej formie, z dostępem ograniczonym do osób upoważnionych.
• Dokumentacja zawiera fakty, daty, osoby uczestniczące, spontaniczne wypowiedzi dziecka, podjęte decyzje, zawiadomienia i plan wsparcia. Nie wpisuje się niepotrzebnych ocen ani diagnoz wykraczających poza kompetencje autora.
• Informacje przekazuje się wyłącznie osobom i instytucjom uprawnionym, w zakresie niezbędnym dla ochrony dziecka i realizacji obowiązków prawnych.
• Personel nie omawia zgłoszeń w miejscach ogólnodostępnych ani z osobami niezaangażowanymi w pomoc.
• Okres przechowywania i sposób niszczenia dokumentacji określa Szpital zgodnie z przepisami i wewnętrzną instrukcją kancelaryjną.

11. Udostępnianie standardów

• Pełna i skrócona wersja dla dzieci są dostępne na stronie internetowej Szpitala oraz wywieszone w widocznym i dostępnym miejscu w placówce.
• Informację o zasadach i sposobach zgłoszenia przekazuje się dzieciom i opiekunom przy przyjęciu albo na początku korzystania ze świadczeń, w formie dostosowanej do ich potrzeb.
• Na życzenie dokument udostępnia się w formie możliwej do odczytania i zrozumienia, w tym w wersji cyfrowej, powiększonej lub przy wsparciu komunikacyjnym.
• W widocznych miejscach publikuje się dane wewnętrznego kontaktu oraz numery zewnętrznej pomocy: 112, 800 12 12 12 i 116 111.

12. Monitoring i aktualizacja

• Osoba odpowiedzialna monitoruje stosowanie standardów, przyjmuje uwagi personelu, dzieci i opiekunów oraz analizuje zgłoszenia i trudności we wdrożeniu.
• Ocena standardów jest przeprowadzana nie rzadziej niż raz na dwa lata, a także po poważnym zdarzeniu, zmianie prawa, zmianie organizacji pracy lub ujawnieniu nieskuteczności procedury.
• Ocena obejmuje co najmniej znajomość zasad przez personel, dostępność dla dzieci, funkcjonowanie ścieżek zgłoszeń, jakość dokumentacji, bezpieczeństwo cyfrowe oraz skuteczność udzielanego wsparcia.
• Wnioski z oceny dokumentuje się pisemnie, a Dyrektor zatwierdza potrzebne zmiany i termin ich wdrożenia.
• Aktualna wersja dokumentu otrzymuje numer i datę. Wersje archiwalne są przechowywane zgodnie z zasadami Szpitala.

13. Wzory dokumentów

Po uzgodnieniu wewnętrznego obiegu dokumentów do standardów należy dołączyć co najmniej:

• oświadczenie członka personelu o zapoznaniu się ze standardami i zobowiązaniu do ich przestrzegania;
• formularz zgłoszenia i kartę interwencji;
• wzór planu wsparcia dziecka;
• wzór rejestru interwencji;
• wzór zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa;
• wzór wniosku do sądu opiekuńczego o wgląd w sytuację dziecka;
• ankietę monitorującą dla personelu oraz dostosowaną ankietę dla dzieci i opiekunów;
• wykaz lokalnych podmiotów udzielających pomocy dzieciom i rodzinom.

Wróć do strony Standardów Ochrony Małoletnich lub przeczytaj wersję skróconą dla dzieci.